Wata muhimmiyar tattaunawa na ƙara bayyana a Jihar Bauchi.
Ba irin hayaniyar sauya sheƙa, haɗa kawance, ko lissafin rabon mulki da aka saba gani a siyasar Najeriya ba—ko aƙalla ba tukuna ba.
Tambayar da ake yi yanzu ta fi nutsuwa, amma tasirinta ya fi zurfi.
Wane irin shugabanci ne Bauchi ke buƙata a gaba ?
Bayan shekaru da dama inda damar da ake da ita ta fi abin da ake cimmawa, jihar ta kai wani matsayi da ba za a iya ci gaba da jinkirta amsar wannan tambaya ba. Shin gwamna na gaba zai fito daga tsohuwar hanyar siyasa ta ƙwararrun ‘yan siyasa, ko kuwa daga wata hanya daban—wacce ta ginu kan tsarin aiki, aiwatarwa, da sakamako a fili?
A cikin wannan yanayi ne sunan Dr Bala Maijama’a Wunti ya fara yawo da muhimmanci.
Ba don kuskure ba. Kuma ba tare da dalili ba.
Labarinsa bai fara daga cikin gidajen iko ba. Ya fara ne kamar yadda yawancin manyan labaran Najeriya ke farawa—daga yanayi mai ƙarancin dama.
An haife shi a shekarar 1966 a Wunti, ya rasa iyayensa tun yana ɗan shekara biyar, kuma kawunsa ne ya raine shi a cikin al’umma mai buƙatar juriya, ba jin daɗi ba.
Ilimi ne ya zama hanyar gaba. Ya samu digiri a fannin Kimiyya (Chemistry) daga Jami’ar Ahmadu Bello. Ya ƙara samun ƙwarewa a Marketing da Management daga Jami’ar Abubakar Tafawa Balewa da ke Bauchi. Daga nan ya halarci Harvard da Oxford Business Schools.
Kowanne mataki ba kayan ado ba ne, sai dai wata larura da aka samu cikin ƙoƙari.
Aikin da ya biyo baya ya shafe sama da shekaru talatin a cikin mafi rikitarwar kamfanin gwamnati a Najeriya—NNPC.
Abu ne mai sauƙi a lissafo mukaman da ya riƙe:
Ma’aikacin shirye-shiryen samarwa a Eleme Petrochemical Complex.
Shugaban binciken kasuwa a Brass LNG. Babban mai ba da shawara ga manyan daraktocin NNPC guda biyar. Janar Manaja na sashen inganci. Babban jami’in tsare-tsare da dabaru. Manajan Darakta na PPMC. Babban Manaja na NAPIMS. Babban jami’in saka hannun jari a NUIMS. Jami’in kula da lafiya, tsaro da muhalli.
Amma mukamai kaɗai ba su wadatar. Muhimmanci shi ne abin da suka ƙunsa.
Waɗannan ayyuka sun haɗa da kula da dukiyoyin ƙasa na biliyoyin kuɗi, tattaunawa da manyan kamfanonin mai na duniya, da aiki a ƙarƙashin tsananin duba daga gida da waje. Fiye da komai, suna buƙatar fahimtar bambanci tsakanin aiki kawai da sakamako.
Misali shi ne aikin PPMC.
A lokacin da ƙarancin mai ya zama kamar al’ada, ya ƙirƙiri tare da jagorantar Operation White, wani shiri na haɗin gwiwar hukumomi don sa ido kan motsin kayayyaki da rage asara.
Amfani da tsarin dijital ya inganta sa ido, ya rage almubazzaranci, kuma ya daidaita yawan amfani da abin da ake tsammani.
Ba wani al’ajabi ba ne—tsari ne na gudanarwa.
A NAPIMS da NUIMS kuwa, aikin ya fi girma—daga rarraba mai zuwa saka hannun jari da samarwa.
A nan, ya kula da haɗin gwiwa da tsauraran matakan kudi, tare da tabbatar da cimma burin samar da mai duk da ƙalubale kamar sata da lalata bututun mai.
A ƙarƙashin jagorancinsa, samar da mai ya ƙaru, inda aka kai ganga miliyan 1.84 a rana a Disamba 2024—mafi girma a shekarun baya. Wannan ya sa aka ba shi lambar yabo, ciki har da ta minista.
Ayyuka da dama sun fita daga tsari zuwa aiwatarwa: Soku optimisation, Asa-Rumuekpe line, Anyala da Madu, Kolmani Integrated Project, Bonga North, da Ubeta Gas. Duk suna nuna aiki mai ma’ana, ba kawai motsi ba.
Haka kuma, an warware rikice-rikice masu yawa ba tare da sun rikide ba—musamman a kwangilolin deepwater da kuma shirin Escravos Gas-to-Liquids—wanda ya ceci ƙasa daga asarar biliyoyin daloli.
A cikin gida, ya aiwatar da gyare-gyare masu dorewa: takardun shaida na ƙasa da ƙasa, rage kashe kuɗi, ƙara amfani da iskar gas a gida, da kuma jagorantar sauyin NNPC zuwa kamfani mai zaman kansa ƙarƙashin dokar PIA.
Akwai tsari a cikin wannan duka.
Tsarin ƙwararren masani da ke aiki cikin tsarin gwamnati yana ƙoƙarin sa shi ya yi aiki yadda ya kamata.
Bayan gwamnati, ya kuma kafa gidauniyar Wunti Al-Khair Foundation, wacce ke tallafawa ilimi, lafiya, da koyar da sana’o’i ba tare da surutu ba.
Abin lura shi ne daidaito tsakanin rayuwarsa da aikinsa.
Daga nan muka dawo Bauchi.
Jihar na da albarkatu masu yawa: ƙasar noma, ma’adinai, yawon buɗe ido kamar Yankari, da matasa masu jiran dama.
Amma gaskiyar ta nuna ƙalubale: ƙarancin kuɗaɗen shiga, matsalolin lafiya, rashin aikin yi, da gibi tsakanin abin da ake iya yi da abin da ake yi.
Wannan gibi ba na akida ba ne—na gudanarwa ne.
Don haka tambaya ita ce:
Me ake buƙata don cike wannan gibi ?
Kwarewar siyasa na da muhimmanci—amma mulki da kansa yana buƙatar kasafin kuɗi mai daidaito, ayyuka da aka kammala, da sakamako a fili.
A takaice, aiwatarwa ce.
Hujjar da ake yi ga irin mutum kamar Wunti ita ce wannan bambanci—ba ƙin siyasa ba, amma haɗa ta da ƙwarewa daga waje.
Ko al’umma za su yarda da wannan hujja wani abu ne daban. Zaɓe yana dogara da abubuwa da dama—ji, asali, lokaci, da tsarin siyasa.
Amma bai kamata a yi watsi da wannan tattaunawa ba.
Bauchi ta shafe shekaru tana magana kan damarta. Mataki na gaba zai dogara ne kan yadda za ta tantance abin da take buƙata.
Ba da kalamai ba. Ba da tsohuwar siyasa ba.
Sai dai abin da aka gina, aka sarrafa, kuma za a iya bayarwa.
A nan ne ƙwarewar masana za ta fi bayyana.
Kuma idan lokacin yanke hukunci ya zo, tambayar ba wai wanda ya fi iya magana ba ne—amma wanda ya fi sanin yadda ake sa tsarin rikitarwa ya yi aiki.
Wannan wata irin cancanta ce dabam.
Dr Bala Maijama’a Wunti yana wakiltar wannan cancanta.
Kuma wataƙila Bauchi ba za ta iya ci gaba da yin watsi da ita ba.
Farfesa Goni, mai sharhi kan siyasa, ya rubuta daga Kaduna.